hội họa truyền thống nhật

Posted: Tháng Mười Một 11, 2011 in Mỹ thuật
Hội hoạ truyền thống Nhật Bản

Hội hoạ truyền thống Nhật Bản phát triển muộn hơn điêu khắc. Cho tới nay, người ta chỉ tìm thấy những hình vẽ cổ nhất là các hình đơn sơ trên vách mấy hầm mộ táng vào thế kỉ V hay VI. Từ cuối thế kỉ VI, khi đạo Phật du nhập vào Nhật Bản, thì hội hoạ Nhật Bản cũng hình thành và khởi sắc theo đạo Phật, thừa hưởng mĩ cảm từ tranh bích hoạ Đôn Hoàng (Trung Quốc) và bích hoạ chùa Agianta (Ấn Độ), sau đó đến nghệ thuật Trung Hoa đời Đường (thế kỉ VII-IX), đời Tống (thế kỉ X-XIII)

Đầu thế kỉ IX, mấy nhà sư Phật giáo Nhật Bản theo đoàn sứ thần sang Trung Hoa, học vẽ thành tài, rồi trở về dựng chùa trên núi, truyền đạo qua tranh tượng kể về sự tích nhà Phật. Từ đây nghệ thuật Phật giáo Nhật Bản thể hiện bản sắc riêng dần dà rõ nét. Thế kỉ X-XI, tranh gỗ sơn chuyển dần sang những cánh cửa và những tấm bình phong đặt nơi nội thất trang nghiêm. Được cá quý tộc hoàng gia, các tướng quân (Shogun) và các lãnh chúa (Damiyo) khuyến khích và bảo trợ, nền mĩ thuật Phật giáo càng phát triển mạnh.
Cùng với sự tích nhà Phật, trong hội hoạ xuất hiện loại tranh phong cảnh bốn mùa đầy thi tứ Nhật Bản. Cũng thời gian đó đã ra đời loại tranh cuộn phỏng theo các pho tiểu thuyết dã sử, tiêu biểu như cuộn tranh hồi đầu thế kỉ XII, vẽ theo tiểu thuyết diễm tình Truyện Genji. Thể loại tranh kể chuyện đời này cuộn ngang, chiều cao từ 25cm đến 40-50 cm, nét vẽ hết sức sinh động và đã chú ý đến phép phối cảnh. Cùng với tranh chân dung trên lụa, tranh cuộn sự tích đạt đỉnh cao vào thế kỉ XIII-XIV với nét vẽ điêu luyện, cách điệu mạnh, vô cùng phóng khoáng.

Sang thế kỉ XV-XVI, hội hoạ Nhật Bản đã vững vàng bản sắc thể hiện qua hai mặt: phát triển lối vẽ thủy mặc (đơn sắc hoặc điểm màu nhẹ) và viết thư pháp đề lời vào tranh. Trong đó, nhà sư – hoạ sĩ nổi danh nhất là Toyo Seshu (1420-1506). Ông đã từng ghé nhờ thương thuyền sang Trung Quốc, luyện bút và đã nổi danh ngay tại Bắc Kinh. Khi trở về nước, ông nổ lên như một bậc thầy rạng rỡ của hội hoạ đương thời.


(Toyo Seshu)

Hoạ pháp thủy mặc đơn sắc ngự trị, rội tập hợp thành trường phái lớn với Kano Masanobu (1434-1530). Tiếp đó, con trai ông là Kano Motonobu (1476-1559) mở ra kỉ nguyên hội hoạ tự do trên tranh tường bố cục lớn. Hoạ phái Kano kế nghiệp nhiều đời, uy tín bền vững. Cháu nội Motonobu là Eitoku (1543-1590) đóng góp thành tựu xuất sắc với hoạ pháp nhiều màu trên nền dát vàng quý, thoạt tiên trên trên bình phong, rồi được các môn sinh từ thế hệ sau đưa lên thành thể loại cưa lùa trang trí, thường ghép 2 tấm, bốn tấm, phủ kín những vách tường dài rộng trong các cung điện, lâu đài hay đền chùa lớn. Thể loại đặc thù Nhật Bản này tự hào với hai danh hoạ Sotatsu (đầu thế kỉ XVII)Ogata Korin (1658-1716), rồi tiếp nối sang thế kỉ XVII với Okiyo Maruyama (1733-1795).


(Kano Masanobu)

Song song với nền hội hoạ tôn giáo và cung đình bề thế, tranh khắc gỗ Nhật Bản triển khai độc lập từ thế kỉ XVII, chủ yếu miêu tả đời sống nhân dân lao động, và dần dà một bộ phận hướng sang tầng lớp nhàn tản tiêu dao. Trước đó vào cuối thế kỉ XVI – đầu thế kỉ XVII, để đưa nghệ thuật đến với công chúng, giới hoạ sĩ thường thể hiện tranh dưới dạng bình phong trên giấy khổ rộng, miêu tả cuộc sống nhộn nhịp của kinh đô Kyoto, nhất là đề tài hội hè và sân khấu truyền thống… Sau đó, chủ đề thu dân vào những nét sinh hoạt tâm tình nhỏ nhẹ, hội hoạ chuyển từ cảnh trí đông vui sang những nhân vật trau chuốt, ngày càng tỉ mỉ trong diển tả động thái, trang phục.

Tới giữa thế kỉ XVII, lối sống đô thị xa hoa và xô bồ sớm đẩy con người vào chốn ăn chơi đàng điếm. Loại tranh phù thể ra đời, với nhân vật trung tâm là những mĩ nữ diên dúa hay diễn viên sân khấu tài danh. Tranh khắc gỗ trước khi chỉ để dành minh hoạ cho sách, nay trở thành tác phẩm độc lập, đáp ứng hết nhu cầu ngày càng lan rộng của các tầng lớp thị dân, trước hết là các thương gia, thích có tranh riêng treo nhà. Công đầu trong bước chuyển này thuộc về danh hoạ Hishikawa Moronobu (1618-1694), người khai mở loại tranh phù thế qua sách tranh miêu tả những cảnh chơi bời phóng đãng trong “xóm bình khang” Yoshiwara ở Edo, trung tâm chính trị và van hoá của Mạc Phủ Tokugawa.


(Hishikawa Moronobu)

Từ tranh khắc gỗ in nét đen, tô màu bằng tay của Moronobu đến tranh khắc nhiều màu là cả chặng đường dài mấy chục năm, với nhiều tác giả. Danh hoạ Suduki Harunobu (1725-1770) là người đầu tiên vẽ tranh khắc tới bảy, tám màu nhằm đáp ứng đòi hỏi câud kì khó tính của những người yêu thể thơ Haikai muốn có những bức hoạ xứng tầm đi kèm. Những tờ tranh trang trọng và lộng lẫy này được gọi là tranh gấm, và Harunobu cũng nhờ đó mà nổi danh. Tranh gấm thể hiện kĩ thuật rất khó, nên sớm chuyên môn hoá từng công đoạn vẽ, khắc và in tạo nên những chuyên gia siêu hạng. Harunobu còn nhấn đậm thi in bằng cách trả lại cảnh trí cỏ cây, nhà cửa xung quanh các mĩ nữ. Ngoài ông ra, tranh khắc gỗ màu Nhật bản còn nhiều tên tuổi khác, nhưng nổi trội thì phải nêu ba danh hoạ tầm cỡ là Utamaro, Hokusai và Hiroshige.

Kitagawa Utamaro (1753-1806) sáng tạo ra thể loại tranh khắc “Gương mặt mĩ nữ” vẽ nửa người, không nhiều lột tả cá tính nhât vật, mà cô miêu tả toàn bộ nét đẹp của người con gái từ gương mặt thanh tú đến bàn tay, ngón tay, mái tóc và tà áo, tất cả đều hoàn mĩ đến từng tiểu tiết với những sắc màu trong trẻo nhẹ nhàng.


(Kitagawa Utamaro)

Katsushita Hokusai (1760-1849), hoạ sĩ bình dân, đã ghi lại mọi cảnh sinh hoạt của xã hội Nhật Bản từ chợ búa , nghành nghề, lễ hội cho đến cảnh sắc thiên nhiên tươi đẹp, trong đó nổi tiếng nhất là bộ tranh khắc gỗ nhiều màu 36 cảnh quan, ngọn núi Phú Sĩ được đặt lên hàng đầu của tranh khắc Nhật Bản.


(Katsushita Hokusai)

Ando Hiroshige (1797-1858) đã phát huy biệt tài tả gió, mưa, bão, tuyết… trong tranh phong cảnh của ông. Bộ tranh 53 cung đường Tokaido của ông đã đưa ông lên vị trí đỉnh cảo của loại tranh phong cảnh.


(Ando Hiroshige)

Bộ ba hoạ sĩ vừa nêu là đỉnh cao của hội hoạ truyền thống Nhật Bản.

(hết)

Trả Lời Với Trích Dẫn

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s