Bố-Cục Trong Ảnh

Posted: Tháng Chín 9, 2011 in nhiếp ảnh

Bố-Cục Trong Ảnh
Lê-Ngọc-MINH (VNUSPA)

Một tác-phẩm nhiếp-ảnh chỉ có thể được gọi là hoàn-hảo khi hội đủ được ba yếu-tố căn-bản, có thể nói là ba yếu-tố cần và đủ, là nội-dung, kỹ-thuật và mỹ-thuật. Ba yếu-tố này liên-quan, cấu-kết và bổ-túc lẫn cho nhau. Thiếu vắng một hay hai trong số ba yếu-tố kể trên, tác-phẩm nhiếp-ảnh như chơi vơi, thiếu vắng và lạc lõng… tóm lại là chưa trọn vẹn.

Về nội-dung, tác-phẩm phải nói lên được điều gì, vì nhiếp-ảnh là một thứ thế-giới-ngữ, tiếng nói ấy cần rành rẽ, mạch-lạc, giản-dị, sâu sắc, để ai cũng có thể hiểu được và chỉ hiểu một nghĩa mà thôi và phải làm sao khơi động được tình-cảm trong lòng khách thưởng-lãm
.

Về kỹ-thuật, tác-phẩm nhiếp-ảnh đó phải thể-hiện đến cao-độ kỹ-thuật sử-dụng máy ảnh, ống kính, khẩu-độ, tốc-độ, phim, ánh sáng, màu sắc, tráng phim và làm ảnh.

Về phương-diện mỹ-thuật, ta phải kể đến cách chọn đề-tài, cách bố-cục, cách sử-dụng ánh sáng, màu sắc, sắc-độ và cách thức trình-diện tác-phẩm, trong đó phần quan-trọng hơn cả là bố-cục.

Vậy bố-cục là gì ?

A. ÐỊNH-NGHĨA. Bố-cục trong một tác-phẩm nhiếp-ảnh bao-hàm việc gạn lọc, xắp xếp, phối-hợp và tạo liên-lạc giữa các thành-phần cốt yếu của bố-cục (như chủ-đề, bối-cảnh, đường nét, màu sắc, mảng đậm lợt, mảng đen trắng v.v…) sao cho tấm ảnh được duyên-dáng, bắt mắt và góp phần vào việc đạt tác-dụng chấn-động tâm-lý.

Bố-cục là một trong những vấn-đề sinh tử trong nhiếp-ảnh, là sương sống của một tác-phẩm nhiếp-ảnh và quả thật, bố-cục đóng một vai trò quyết-định. Cho dù ta có sử-dụng máy ảnh, ống kính, phim, giấy… tốt đến đâu đi nữa, trước cảnh vật, không phải ta cứ đem máy ra bấm là sẽ tạo được một tác-phẩm. Ta phải biết cách đưa chủ-đề nổi ra, làm đẹp hơn lên, đồng-thời loại bỏ các rác rưởi rườm thừa, biết sử-dụng màu sắc, sắc-độ, sắp xếp hình ảnh, đường nét, bối-cảnh… sao cho bức ảnh bắt mắt, hấp-dẫn và có ý nghĩa.

Việc xắp xếp (hay bài-trí) trong bố-cục không có nghĩa “di sơn đảo hải” mà chỉ có ý nói đến vị-trí của máy ảnh khi thu hình như dời máy sang phải, sang trái, lên cao, xuống thấp, tiến tới hay thối lui sao cho thích-hợp với từng hoàn-cảnh, để gạn lọc, nhằmmục-đích lùa vị-trí tương-đối của các thành-phần của bố-cục, sao cho các thành-phần này ở vào vị-trí thuận lợi (hay ta có thể chấp-nhận được) để tạo liên-lạc và liên-tục về hình-thức và ý nghĩa (1).

B. NHỮNG THÀNH-PHẦN CỦA BỐ-CỤC.

Bố-cục là một tập-hợp được tạo nên do nhiều thành-phần mà mỗi thành-phần đó tuy giữ một nhiệm-vụ riêng nhưng lại liên-lạc, cấu-kết, bổ-túc lẫn cho nhau một cách rất mật-thiết để cùng vun đắp cho ý nghĩa của tác-phẩm cho được thuần-nhất.

1. CHỦ-ÐỀ.

Chủ-đề là đối-tượng chính yếu của tác-phẩm nhiếp-ảnh. Chủ-đề được ví như nguyên-thủ trong một quốc-gia. Trong một tác-phẩm chỉ nên có một chủ-đề mà thôi để tránh việc chủ-đề này lấn lướt chủ-đề kia, do đó chủ-đề có được tư-cách độc-tôn, lộ ra và ta dễ tạo ý nghĩa cho chủ-đề đó.

Công việc tìm kiếm chủ-đề không khó lắm. Những gì ta thấy đẹp, như người, cảnh, vật… ta muốn ghi lại trên ảnh, thì đó là chủ-đề. Do đó, chủ-đề có thể to lớn, hùng-vĩ như rặng Tuyết-sơn, hay nhỏ bé mong manh như nụ hoa dại đong đưa trong sương sớm…

Nói đến cái đẹp thì thật là cô cùng. Có những cảnh-vật hay sự việc vì vui tươi mà đẹp, cũng có thể vì nhẹ nhàng thơ mộng mà đẹp, cũng có thể vì man-mác buồn mà đẹp, cũng có thể vì khổ đau mà đẹp, cũng có thể vì tàn-nhẫn mà đẹp, cũng có thể vì điêu-tàn, quạnh hiu mà đẹp, cũng có thể vì tương-phản mà đẹp, cũng có thể vì mong-manh mà đẹp, cũng có thể vì hùng-vĩ mà đẹp, cũng có thể vì đổ nát, hoang-tàn mà đẹp, cũng có thể vì cổ-quái hay tân-thời mà đẹp, cũng có thể vì san-sát, trùng trùng điệp điệp mà đẹp, cũng có thể vì nhịp nhàng mà đẹp… và biết đâu, cũng có những cảnh vật hay sự việc sở-dĩ nó đẹp là bởi vì khi nhìn vào, ta thấy nó đẹp, đâu cần phải biết lý-do…

Do đó, khi đi tìm hay quan-sát, ta thấy : trên một vách núi khô khan cằn cỗi, một nụ hoa dại từ trong kẽ đá mọc ra cô-đơn khoe sắc… nụ hoa đó là chủ-đề. Trong một rừng cây xanh tốt bao la, đột nhiên có một cây thông già khô cằn, vỏ cây sần sùi mốc thếch, thân cây quằn quại ngả nghiêng… cây thông đó là chủ-đề. Cứ theo định-luật đó, cái gì điển-hình nhất, khác lạ nhất, nổi bật ra từ đám đông, ta đưa nó ra, làm cho nổi bật hơn (giới nhiếp-ảnh gọi là “công-kênh nó lên”) để làm chủ-đề và như vậy, tĩnh-vật, động-vật và trên hết là con người chia nhau chiếm giữ ngôi vị chủ-đề.

Nhưng trong một bức ảnh ta chụp chỉ gồm có nhiều đơn-vị đồng loại, thí-dụ cây với cây, đá với đá, người với người… ta lấy gì làm chủ-đề ? Và có cần chủ-đề hay không ? Câu trả lời là có ! Ta lựa cây nào cành lá xum xuê nhất hay thưa thớt nhất, ta lựa cục đá nào sần sùi nhất hay nhẵn nhụi nhất, ta lựa người nào đẹp nhất hay già nhất, y-phục có màu sắc nhẹ nhàng nhất hay đậm màu nhất… tóm lại là cái gì đẹp nhất, hoặc nổi nhất, hoặc lạ nhất, hoặc tiêu-biểu nhất, ta công-kênh lên để làm chủ-đề.

Thậm chí trong một tấm ảnh chỉ có toàn đường nét hay màu sắc, hay trong một tấm ảnh trừu-tượng hoặc siêu-thực mà bản-chất gần như không chấp nhận chủ-đề, ta vẫn phải tìm nơi nào đó có đường nét xoắn xuýt nhất hay buông lơi nhất… nơi mà màu sắc nổi nhất hay chìm nhất… nơi có trống vắng nhất hay đông đảo nhất… tóm lại đó là nơi con mắt ta, sau khi đảo một vòng trên toàn tác-phẩm, quay về tìm kiếm một chỗ nào đó để khám-phá hoặc nghỉ ngơi. Nơi này gọi là chủ-điểm.

Chủ-điểm có thể đứng một mình trên một tác-phẩm hay cũng có thể đứng ở một nơi nào đó ở chủ-đề. Thí-dụ :

“Bước chân uyển chuyển một bên co lên vừa độ rướn tới phía trước, một bên nhẹ đặt lên mặt đất của một thôn-nữ miền Trung trên đường đến chợ. Ðôi quang gánh thõng thẹo trên vai nhún nhẩy nhịp nhàng với đôi tay vung vẩy, với đôi chân thoăn thoắt. Gió nhẹ đùa cợt tà áo dài bay bay đã tạo một chủ-điểm thích thú hi-hữu, cho cảm-tưởng như chủ-đề đang lướt (chứ không phải đi) trên bờ đê cao. Vắng tà áo dài bay bay, người chuyên-môn kêu chưa đủ động, người tế-nhị thấy thiếu điển-hình nhẹ nhàng và người yêu quê-hương khẳng-định chưa phải Việt-Nam” (2).

Chọn được chủ-đề rồi, ta phải tìm cách công-kênh cho chủ-đề nổi bật hẳn lên. Có nhiều cách công-kênh chủ-đề :

a. SO SÁNH TỶ-LỆ.

Áp-dụng luật cận viễn (gần lớn xa nhỏ), ta trình bày chủ-đề lớn hơn các hình-thể khác. Giữa một vườn hoa hồng trăm hoa đua nở, ta lựa bông hồng mới nở ba phần tư, mỡ màng và tươi nõn nhất để làm chủ-đề. Ta lại gần, lại gần hơn nữa để cho bông hồng này chiếm phần lớn trong diện-tích tấm phim và lấn lướt các bông hồng khác nhỏ hơn ở phía xa… do đó chủ-đề này nổi bật vì tỷ-lệ.

b. SO SÁNH MÀU SẮC.

Chủ-đề có thể được nổi hơn nhờ màu sắc (hay sắc-độ) khác với màu sắc của các màu bên cạnh. Giữa một rừng người quần đen áo vá bán bán buôn buôn của một phiên chợ, tà áo dài màu sắc chói lọi của một bà nội-trợ tay sách nách mang… là một chủ-đề nổi bật về màu sắc.

c. SO SÁNH ÁNH SÁNG.

Trong một cảnh chùa, tranh tối tranh sáng, các Phật-tử đang lâm râm tụng niệm, ta lựa một tín-đồ ngồi gần cửa nhất, ánh sáng trải lên khuôn mặt già nua hằn nét thời-gian, phía sau là những tín-đồ khác chìm trong bóng tối lung linh… Chủ-đề này nổi ra khỏi đám đông vì ánh sáng.

d. SO SÁNH ÐỘNG TĨNH.

Trong một cuộc tranh tài bóng rổ, một đấu-thủ chộp được quả banh, anh ta ngừng lại, chỉ thoáng trong một giây ngắn ngủi, đảo mắt nhìn quanh, tìm một kẽ sơ hở để đem banh đi, trong khi đó phe địch lăng xăng chạy tìm thế bao vây. Chỉ thoáng một giây đó, với cái bấm đúng lúc, cho ta chụp được tấm ảnh anh ta rõ nét còn các đấu-thủ khác chao mờ, làm cho chủ-đề nổi bật vì động tĩnh.

e. SO SÁNH MỜ NÉT.

Giữa một bầy thiếu-nữ ngày xuân đi lễ chùa, ta lựa thiếu-nữ mặt trái xoan có mớ tóc dài óng ả làm chủ-đề. Dùng viễn-kính hay mở lớn khẩu-độ ống kính và lấy nét cho chính-xác, ta có thể chụp thiếu-nữ đó nét đanh hẳn lên so với một hai thiếu-nữ khác đứng phía sau, hơi mờ, làm cho chủ-đề nổi bật ra vì nét.

f. SO SÁNH TƯƠNG-PHẢN.

Chụp ảnh một cháu bé hai tuổi mũm mĩm, được bà bế, bà thì niên-kỷ đã cao. Sự tương-phản giữa bà và cháu, bà già cháu trẻ, tóc bà trắng tóc cháu đen, da bà nhăn nheo da cháu mịn màng… làm cho đứa cháu nổi bật ngay ra vì tương-phản.

Sự tương-phản có thể tạo ra do ý nghĩa, do màu sắc, do sắc-độ, do đường nét, do hình-thể v.v…

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s