Bố-Cục Trong Ảnh 3

Posted: Tháng Chín 9, 2011 in nhiếp ảnh

Bố-Cục Trong Ảnh
Lê-Ngọc-MINH (VNUSPA)

4. MẢNG MÀU SẮC, MẢNG ÐẬM LỢT.

Trong đời sống hàng ngày ta luôn luôn bị bao vây bởi màu sắc : từ khi mở mắt ra buổi sáng cho đến lúc nhắm mắt đi vào mộng mơ, không lúc nào ta không thấy màu sắc, từ các tĩnh, động-vật quanh ta, từ cảnh-trí thiên-nhiên đến kiến-trúc nhân-tạo, từ xa đến gần, thảy đều có màu sắc. Chúng ta quen thuộc với màu sắc đến nỗi đôi khi ta quên mất rằng chung quanh ta tràn đầy mầu sắc, đến độ có người tưởng rằng chỉ có các màu tươi chát chúa như vàng, đỏ, lục, cam… mới là màu sắc.

Trong thế-giới nhiếp-ảnh, cứ mỗi lần bấm máy, nếu sử-dụng phim màu là chúng ta đã thu được một số màu sắc; đối với phim đen trắng tất cả các màu sắc chỉ còn là màu xám, hoặc đậm, hoặc lợt. Nếu lấy nét cho đúng vào các vật-thể mang màu sắc ấy, ta có màu sắc rất phân-minh; nếu vô-tình hay cố ý chụp cho những vật-thể đó mờ nhòe, màu sắc đó trở thành những mảng màu sắc và cũng tương-tự như vậy, đối với phim đen trắng, ta có những mảng đậm lợt.

a. Ý NGHĨA CỦA MÀU SẮC VÀ MẢNG ÐẬM LỢT.

Màu sắc được chia thành hai loại là màu nóng và màu lạnh. Sự phân chia nóng lạnh đã phần nào nói lên cái ý nghĩa của màu sắc. Các màu nóng gồm cam, đỏ, vàng, nâu… Các màu lạnh gồm xanh, lục, tím, chàm… Nếu đường nét bổ-túc ý nghĩa cho chủ-đề thì màu sắc và các mảng đậm lợt cũng có cùng một nhiệm-vụ. Nếu những màu nóng mang ý nghĩa kích-động, đam mê, vui tươi, hưởng-thụ… thì trái lại các màu lạnh mang ý nghĩa buồn bã, chán chường, nặng nề, đe dọa… Những mảng xám lợt chung một ý nghĩa với màu nóng và những mảng xám đậm chung ý nghĩa với màu lạnh. Khéo áp-dụng ý nghĩa của màu sắc và các sắc-độ đậm lợt vào trong bố-cục ta làm tăng ý nghĩa và giá-trị của tác-phẩm nhiếp-ảnh lên không ít.

Chụp ảnh một thiếu-nữ bước về đường xưa lối cũ ôn lại những kỷ-niệm với người yêu không bao giờ còn thấy nữa, thì ngoài những đường nét buồn, ta còn phải trình bày sao cho màu sắc hay những mảng đậm lợt cũng phải thích-hợp với ý nghĩa của chủ-đề. Tà áo dài của nàng có thể là màu tím buồn, thảm cỏ và hàng cây bên đường có thể xanh đậm hay vàng úa, con đường mòn xám xịt uốn đi xa dần rồi mất hút sau hàng liễu rủ. Nếu là ảnh đen trắng toàn cảnh sẽ mang một màu xám với nhiều sắc-độ đậm.

Nhưng nếu muốn trình bày một cặp nhân-tình tràn trề hạnh-phúc đang thả bước trong một công-viên, ta phải làm sao cho màu sắc của chủ-đề, là cặp trai gái, y-phục sặc sỡ hay màu sắc nhẹ… bối-cảnh là con đường mòn nhẹ nhàng tươi sáng, hàng cây bên đường vươn lên thẳng thắn… hoa lá, trời xanh, mây trắng… nhảy múa lung linh. Tấm ảnh bừng lên một vẻ ríu rít, sống-động, yêu đời… Ðối với ảnh đen trắng ta sử-dụng những mảng xám với sắc-độ nhẹ.

b. PHÂN-PHỐI MÀU SẮC VÀ MẢNG ÐẬM LỢT.

Nói đến sử-dụng màu sắc hay sắc-độ đậm lợt, không phải ta muốn bố-trí cách nào cũng được. Sự phân-phối màu sắc và đậm lợt cần khéo léo sao cho được tự nhiên, cân-bằng mà không cân-đối. Sự phân-phối được coi như cân-bằng khi tấm ảnh không bị nghiêng đổ, không bị “nặng bồng nhẹ tếch” dù sự nặng nhẹ đó ứng vào chiều dọc hay chiều ngang, tóm lại tấm ảnh trông “vững”. Còn như sự cân-đối, hàm chứa sự cân-bằng qua một trục đối-xứng, chỉnh nhau như một đôi câu đối. Tuy nhiên sự cân-đối không hẳn đã là nên tránh : bố-cục cân-đối cũng vẫn được sử-dụng trong một số ảnh nhằm nói lên sự tôn nghiêm, trang-trọng hay bình-dị, phẳng lặng…

Việc phân-phối màu sắc và mảng đậm lợt cũng cần được sắp xếp cách nào, một lần nữa, cho được tự nhiên, không nơi nào bị dồn ép quá, cũng không nơi nào bị buông lơi quá. Ta cũng có thể sắp đặt sao cho màu sắc đối chọi nhau, nếu giúp bổ-túc ý nghĩa cho chủ-đề, nhưng tốt hơn cả vẫn là màu sắc hay sắc-độ hoà-hợp với nhau, hoặc cùng một đơn-vị màu sắc, sắc nhẹ được đặt trên sắc đậm và lại được đặt lên một sắc-đậm khác… Sự chơi màu này cần nhiều kinh-nghiệm và cần nhiều quan-sát.

Về màu sắc, ta thấy cũng có những màu sắc thuận, bổ-túc ý nghĩa cho chủ-đề và cũng có những màu sắc nghịch, phản lại ý nghĩa của chủ-đề. Nếu gặp những màu sắc nghịch, chúng ta lại áp-dụng phương-pháp “tránh voi”, cũng như ta tránh các đường nét phản-bội vậy.

Trong những năm gần đây, với việc đại-chúng-hóa phim màu và viễn-kính, ta thấy một số hình ảnh có những mảng màu sắc (hay đậm lợt) mờ nhoè ở tiền-cảnh. Ðó là những đóa hoa, cành lá… để thật gần ống kính khi thu hình; khẩu-độ mở rộng và tiêu-cự dài giúp ta tạo được những mảng mờ nhòe phúc-lợi đó. Phúc-lợi là vì nó giúp cho ta dấu đi hay xóa đi những rác rưởi rườm thừa khi ta không che dấu chúng bằng cách nào khác được, đồng thời cũng giúp đẩy nhãn-quan của khách thưởng-lãm về phía chủ-đề để khám phá và suy ngẫm…

C. MẪU-SỐ CHUNG CỦA BỐ-CỤC. Bố-cục không có quy-luật. Bố-cục là một sự thể-hiện cái nhìn, đồng-thời thể-hiện cá-tính của người nghệ-sĩ. Mỗi nghệ-sĩ có một lối bố-cục riêng. “Riêng” cũng có nghĩa là chúng ta khó mà có thể định-nghĩa hay phân loại một cách toán-học được. Nghiên-cứu kỹ các tác-phẩm nhiếp-ảnh cũng như hội-họa của cácnhiếp-ảnh-gia hay họa-sĩ nổi tiếng, ta thấy các nghệ-sĩ, khi sáng-tác, thường theo một số thói quen nào đó mà chúng ta tạm gọi là “mẫu-số chung của bố-cục” :

1. CHỦ-ÐỀ.

Chủ-đề phải tiêu-biểu và bộc-lộ. Ngày xuân chụp cụ đồ nho, ta phải lựa vị nào già giặn nhất, râu tóc bạc nhất và tìm cách công-kênh vị đó cho nổi ra khỏi đám đông…

Chủ-đề phải chiếm giữ một tỉ-lệ cân-xứng trong khuôn khổ tấm ảnh : quá lớn, chủ-đề lấn lướt các thành-phần khác; quá nhỏ, chủ-đề không nổi ra khỏi đám đông… cả hai trường-hợp, tấm ảnh đều bất tương-xứng.

Ðặt chủ-đề vào điểm mạnh. Ðiểm mạnh là giao-điểm của những đường thẳng chia mỗi chiều của tấm ảnh thành ba phần bằng nhau.

Khoảng không-gian phía trước mặt chủ-đề phải dài và trống hay có sắc-độ nhẹ hơn khoảng không-gian phía sau để chủ-đề được “thoáng”, hay nói theo danh-từ nhiếp-ảnh, là “chủ-đề phải có chỗ thở”.

2. BỐI-CẢNH.

Bối-cảnh phải hòa-hợp với chủ-đề về mỗi phương-diện : ý nghĩa, màu sắc, đường nét, khối lượng…

Ðể hòa-hợp, bối-cảnh có thể là loại bối-cảnh thuận hay tương-phản, đồng-loại hay khác loại hoặc trung-tính.

Bối-cảnh không được lấn lướt chủ-đề.

Ðặt tiền-cảnh, nếu có, vào một phía hay vào một góc của tấm ảnh. Dùng bối-cảnh để che giấu rườm thừa hay trám các mảng trống; dùng đường nét của tiền-cảnh để kéo cái nhìn của khách thưởng-lãm “quay vào” tác-phẩm. Khéo léo khai-thác các mảng mờ nhòe ở tiền-cảnh, nếu có.

3. ÐƯỜNG NÉT.

Ðường nét phải hòa-hợp và tôn ý nghĩa cho chủ-đề.

Ðường nét tạo liên-lạc giữa các thành-phần của bố-cục, tạo khối-lượng, tạo chiều sâu, tạo ý nghĩa…

Ðường nét cần giản-dị. Chỉ nên có một đường nét chính. Ðường nét phụ, nếu có, phải dịu, nhẹ hay mờ nhòe hơn đường nét chính.
Ðường nét càng mạnh, càng rõ, càng giản-dị thì bố-cục càng đẹp, ý nghĩa càng nổi.

Tránh dùng đường nét cắt tác-phẩm thành hai phần bằng nhau, ngang cũng như đứng. Thí-dụ điển-hình nhất là đường chân trời. Trong một vài trường-hợp, thí-dụ, để diễn tả cảnh cảnh phẳng lặng, giản-dị của thiên-nhiên hay thôn-giã, ta vẫn có thể dùng, nhưng nên dùng một cách khéo léo.

Ðường nét phải dẫn nhãn-quan xoáy “vào” tác-phẩm.

Ðường nét càng dài càng đẹp. Hai đường dài nhất trong khuôn khổ một tấm ảnh là đường chéo và đường xoáy trôn ốc.

4. MẢNG MÀU SẮC, MẢNG ÐẬM LỢT.

Các mảng màu sắc hay đậm lợt phải tạo cân bằng cho tác-phẩm, dùng để lấp khoảng trống, hoặc đứng với nhau, hoặc cấu-kết với đường nét, có nhiệm-vụ nối tiếp các thành-phần trong bố-cục với nhau và cũng để hướng-dẫn cái nhìn của khách thưởng-lãm xoáy “vào” tác-phẩm.

Hình thể, kích thước và sắc-độ của các mảng màu sắc, đậm lợt phải được phân-phối sao cho khác nhau, bố-trí cách nào cho khỏi nhàm chán. Nên tạo một mảng màu sắc hay sắc-độ nhẹ đâu đó trong tác-phẩm một cách “tình cờ” để nhãn-quan có chỗ nghỉ ngơi và cho bố-cục có chỗ “thở”.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s