Bố-Cục Trong Ảnh 2

Posted: Tháng Chín 9, 2011 in nhiếp ảnh
Bố-Cục Trong Ảnh
Lê-Ngọc-MINH (VNUSPA)

2. BỐI-CẢNH.

Bối-cảnh là những thành-phần xuất-hiện trên cùng một tấm ảnh với chủ-đề và có nhiệm-vụ bổ-túc ý nghĩa cho chủ-đề. Trong nhiều trường-hợp chủ-đề một mình đứng trơ trọi không nói lên được trọn vẹn ý nghĩa thì bối-cảnh sẽ tiếp tay nói cho đầy đủ cái ý nghĩa đó, đồng-thời công-kênh cho chủ-đề nổi hơn lên… Bởi vậy, tuy là thành-phần phụ nhưng vai trò của bối-cảnh không kém phần quan-trọng. Nếu chủ-đề, trong nhiếp-ảnh, được ví như nguyên-thủ trong một quốc-gia thì bối-cảnh có thể được coi như tổng, bộ-trưởng trong nội-các vậy.

Vì thuộc thành-phần phụ nên bối-cảnh không thể nổi hơn hay bằng chủ-đề và tuyệt-đối không thể lấn lướt hay tranh dành ảnh-hưởng với chủ-đề. Nếu chủ-đề nét thì bối-cảnh phải mờ đi đôi chút; nếu chủ-đề có sắc-độ đậm thì thì bối-cảnh phải nhạt hơn v.v… và cứ theo chiều hướng đó, bối-cảnh phải thua sút chủ-đề về tỷ-lệ, về màu sắc, về sắc-độ, về động tĩnh, về mờ nét v.v…

Có bốn loại bối-cảnh :

a. BỐI-CẢNH ÐỒNG LOẠI.

Là bối-cảnh cùng có một tính-chất hay ý nghĩa với chủ-đề. Chụp một hoạt-cảnh miền quê, chủ-đề là một nông-dân đang cày ruộng. Sau bác nông-dân ta thấy nào người tát nước, người làm cỏ, trẻ chăn trâu, toán thợ cấy, xa xa có lũy tre xanh, có mái nhà tranh v.v… Một vài hình ảnh kể trên có thể được sử-dụng làm bối-cảnh cho tấm ảnh chụp bác nông-dân vì nó phù-hợp với môi-trường sinh-hoạt của chủ-đề. Tuy nhiên ta không nên dùng tất cả những hình ảnh trên để làm bối-cảnh cho chủ-đề vì tấm ảnh như vậy sẽ trở thành rối mắt vì ôm đồm qua, rối reng quá. Một bối-cảnh khác, chủ-đề được lập đi lập lại, thí-dụ cũng một cảnh sinh-hoạt nông thôn, chủ-đề là hai thôn-nữ đang tát nước, xa xa một cặp nữa cũng đang tát nước… tất cả cùng một hình ảnh, cùng một ý nghĩa với chủ-đề, nhưng nhỏ hơn và mờ hơn, cũng là bối-cảnh đồng-loại.

b. BỐI-CẢNH TƯƠNG-PHẢN.

Là loại bối-cảnh có hình ảnh hay ý nghĩa ngược lại với chủ-đề. Thí-dụ chụp cảnh một em bé phải chống nạng mặt mày buồn thiu đứng nhìn các bạn cùng lứa đang vui vẻ, hăng say chơi túc-cầu. Các em nhỏ đang chơi bóng đằng kia càng hoạt-động bao nhiêu, càng vui vẻ bao nhiêu, càng làm em bé chống nạng buồn tủi bấy nhiêu… Trường-hợp này ta lấy động làm tăng tĩnh, lấy vui làm tăng buồn… Tùy cách sắp đặt hoặc tùy góc độ thu hình, ta có thể dùng em bé làm chủ-đề, bạn em làm bối-cảnh hay ngược lại. Một tấm ảnh khác chụp một bé gái ngồi chải tóc cho bà. Tóc cháu đen tóc bà trắng, da cháu mũm mĩm da bà nhăn nheo, cháu trẻ bà già… Bối-cảnh này ta lấy hình ảnh và ý nghĩa tương-phản để làm tăng ý nghĩa cho chủ-đề. Tùy cách sắp đặt hoặc tùy góc độ thu hình, ta có thể chọn cháu làm chủ-đề, bà làm bối-cảnh hay ngược lại.

c. BỐI-CẢNH TRUNG-TÍNH.

Là bối-cảnh được sử-dụng như một thành-phần trang-trí, hình ảnh, tính-chất, ý nghĩa không thuận mà cũng chẳng ngược lại với chủ-đề, chẳng giúp đỡ nhưng cũng không phá-hoại. Thí-dụ một em nhỏ chơi lăn vòng bánh xe trước mảng hàng rào gồm toàn những thanh gỗ ngang hoặc dọc hay một bức tường loang-lổ…

d. BỐI-CẢNH PHẢN BỘI.

Ðây là một thứ rác rưởi trong nhiếp-ảnh mà chúng ta phải tuyệt-đối tránh thu vào ống kính. Rác rưởi vì đã không giúp ích gì cho ý nghĩa của tấm ảnh, nó còn tác hại, hại từ nội-dung tới hình-thức. Tiếc thay đây lại là loại bối-cảnh chúng ta hay gặp nhất, gặp thường đến độ mỗi lần đưa máy lên nhìn là không ít thì nhiều, ta thấy chúng hiện-diện qua ống kính. Nó đang và sẽ đeo đẳng ta suốt cuộc đời, cho đến ngày ta “rửa tay gói máy”!

Với các nhiếp-ảnh-gia tài-tử, bối-cảnh phản-bội mà ta thường gặp nhất là những dây phơi quần áo, cột nhà, mái nhà, cửa sổ, xe cộ, cột đèn, dây điện, bảng tiệm, cây cối, hàng rào hỗn độn… kể cả những đệ-tam-nhân không liên-hệ gì đến tấm ảnh của chúng ta mà cứ hiện-diện một cách hết sức chướng mắt trong ảnh. Những bối-cảnh này ngây ngô từ hình-thức đến màu sắc, đến ý nghĩa, đến tính-chất… phá-hoại vẻ thuấn nhất, óng chuốt của tấm ảnh.

Với những nhiếp-ảnh-gia ảnh nghệ-thuật thì ngoài những rác rưởi kể trên, ta còn phải kể đến những gì không hợp với tính và chất của chủ-đề như màu sắc, ánh sáng, sắc-độ, động tĩnh, đường nét, hình ảnh, ý nghĩa v.v… Thí-dụ ảnh chụp một thiếu-nữ buồn buồn ngồi cô-đơn bên bờ hồ, nơi nàng và người yêu cũ thường hay ngồi tâm-sự; ánh sáng, màu sắc và bối-cảnh đều phù-hợp với ý nghĩa của chủ-đề, nhưng trên tay thiếu-nữ lại cầm tờ báo ngoại-ngữ, điều này trên thực-tế không phải không thể sảy ra, nhưng riêng trong hoàn cảnh này, tờ báo đó là rác rưởi. Xin xem bài “Rác rưởi trong ảnh”.

3. ÐƯỜNG NÉT.

Nếu chủ-đề được ví như xương sống của một tác-phẩm nhiếp-ảnh thì đường nét có thể được coi như xương sườn của tác-phẩm đó.

Ðường nét có tác-dụng mạnh trong bố-cục, đóng góp phần không nhỏ trong việc tạo nội-dung cho tấm ảnh và có tính cách hướng-dẫn ý nghĩa của tác-phẩm.

Ðường nét có nhiều hình dạng như đường thẳng, đường cong, đường chéo, đường gẫy, đường xoáy trôn ốc…

Ðường nét có thể đã có sẵn tại địa-điểm thu hình hay nhiếp-ảnh-gia phải tạo lấy. Có nhiều cách cấu-tạo đường nét :

a. ÐƯỜNG NÉT CẤU-TẠO BỞI SỰ VẬT.

Con đường mòn cắt đôi thảm cỏ xanh rì, uốn éo ngược lên đồi tạo thành đường nét hình chữ S; một hàng rào gỗ cuối công-viên tạo một đường cong hình chữ C; một rừng cây trụi lá cuối thu tạo thành những đường thẳng san sát liền nhau; một dãy ống cống chồng bên nhau tạo thành những đường nét vòng tròn…

b. ÐƯỜNG NÉT CẤU-TẠO BỞI ÁNH SÁNG.

Một đám đông tín-đồ tay cầm nến đi hàng một, rước tượng Ðức Mẹ trên con đường làng cong cong trong đêm tối. Những đốm lửa lung linh nối tiếp nhau tạo thành đường nét trắng hình chữ C trên nền đen; những tia sáng cuối cùng trong ngày rọi một làn ánh sáng vàng vọt lên hàng rào gỗ tạo thành ba sợi chỉ vàng song song uốn lượn trên cánh đồng đã bắt đầu chìm vào tối…

c. ÐƯỜNG NÉT CẤU-TẠO BỞI MẢNG MÀU SẮC, MẢNG ÐẬM LỢT.

Một đóa hoa cúc màu vàng, một đóa hoa thược-dược màu tím; đám hoa cúc tạo thành một mảng vàng, đám hoa thược-dược tạo thành một mảng tím. Nối tiếp nhau ta có một giải màu vàng song song với một giải màu tím, tạo bởi những mảng vàng và tím. Với ảnh đen trắng, vàng trở thành xám lợt và tím trở thành xám đậm và ta có hai đường song song tạo bởi những mảng đậm lợt…

d. ÐƯỜNG NÉT CẤU-TẠO BỞI NHỮNG ÐƠN-VỊ HỖN-HỢP.

Binh nhì Hai đứng nghiêm tạo một đường thẳng; trung-sĩ Ba mệt mỏi cong lưng xuống thở tạo một đường cong, nhưng cả một tiểu-đoàn quân-nhân, trong đó có người là đường thẳng, có người là đường cong, có người là đường gẫy… cả đoàn người, từ xa trông lại, chỉ là một đường tổng-hợp, đường đó thẳng hay cong tùy theo tiểu-đoàn đó đứng trên con đường thẳng hay cong…

e. ÐƯỜNG NÉT VÔ-HÌNH HAY HỮU-HÌNH.

Những thí-dụ trên cho ta một hình ảnh về đường nét hữu-hình. Nhưng đường nét không nhất-thiết lúc nào cũng phải là đường nét hữu-hình.

Tấm ảnh chụp một em bé chạy trên bờ đê cao ngoái cổ nhìn lại, góc trên cao phía bên kia là một cánh diều. Vì ảnh chụp qúa xa hay vì sợi dây quá nhỏ, ta không nhìn thấy sợi dây, nhưng nhìn tấm ảnh ai cũng như mường-tượng ra sợi dây nối từ tay em bé đến cánh diều và đó là một hình ảnh về đường nét tuy hữu-hình nhưng lại trở thành vô-hình.

Trong một trường-hợp khác chụp cảnh chia-ly trên sân ga : chàng, trên con tàu vừa chuyển bánh cố nhoài mình ra khuôn cửa sổ đưa tay vẫy vẫy, nàng, còn lại cô-đơn nơi sân ga, rưng rưng nước mắt, hai bàn tay chới với trong không… Ánh mắt nhìn lại và ánh mắt đưa theo, tuy không có vật-thể gì nối tiếp, nhưng đã tạo nên một đường nét nối tiếp hai người và đây là một hình ảnh về đường nét tuy vô-hình nhưng lại được coi như một đường nét hữu-hình.

f. Ý NGHĨA CỦA ÐƯỜNG NÉT.

Mỗi đường nét mang một ý nghĩa. Ðường thẳng ngang có ý nghĩa bình-thản, yên tĩnh… Ðường thẳng đứng có ý nghĩa khoẻ mạnh, sôi nổi, rành rẽ, dứt khoát… Ðường chéo gợi ý-tưởng sống động, mạch lạc… Ðường cong đứng có ý nghĩa uyển-chuyển, mềm dẻo, rung cảm… Ðường cong ngang uốn lên có ý nghĩa cố gắng, hướng lên, cầu tiến… Ðường cong ngang uốn xuống có ý nghĩa buông thả, nổi trôi… Ðường gẫy có ý nghĩa phức-tạp, sôi nổi… Ðường nét hỗn-tạp cho ý nghĩa hỗn loạn, hoang mang… Những đường hội-tụ, dù thẳng hay cong cũng cho một cảm-tưởng về chiều sâu, gợi một ý-tưởng xuất-phát hay đạt tới… Những hình kỷ-hà đều đặn, lập đi lập lại, tạo một ý-tưởng nhịp nhàng…

Ta phải chọn lựa làm sao cho ý nghĩa của đường nét đóng góp vào nội-dung bức ảnh bằng cách giúp bổ-khuyết ý nghĩa cho chủ-đề.

Diễn-tả hình ảnh của một cặp tình-nhân líu lo tràn trề hạnh-phúc ta phải đặt họ vào bối-cảnh có những đường thẳng đứng, cao vút, nhịp-nhàng như những hàng cây thẳng tắp bên đường hay trong lòng đô-thị với những nét kiến-trúc thẳng đứng vươn lên… nhẹ nhàng và bay bổng như tâm-hồn họ vậy.

Ngược lại, muốn diễn-tả tâm hồn của một thiếu-nữ buồn lê thê, đầu óc nặng chĩu, người cong như một dấu phẩy, ta phải đặt nàng vào một bối-cảnh có những đường cong như đang thả bước trên con đường mòn với hàng hàng lớp lớp những cành dương-liễu ủ rũ bên hồ, như Nguyễn-Du đã tả :

Cảnh nào cảnh chẳng đeo sầu,
Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ.

Những đường nét có ý nghĩa hợp với chủ-đề được gọi là đường nét thuận, ngược lại là đường nét nghịch. Trong nhiều trường-hợp cảnh đâu có chiều người, ta hay gặp những đường nét chống đối, phản bội lẫn nhau tạo thành đường nét hỗn-tạp, không những đã không giúp ích gì cho ý nghĩa của chủ-đề mà lại còn tác hại nữa, nên người ảnh kinh-nghiệm thường áp-dụng phương-pháp gọi là “tránh voi” (tránh voi chẳng xấu mặt nào !) bằng cách sửa chữa lại cảnh vật, nếu được, cho có đường nét thuận trước khi thu hình, hay tìm một vị-trí thu hình khác thuận lợi hơn, hay dùng những thành-phần của tiền-cảnh che dấu đi, hay tìm cách dồn các đường nét phản-bội đó về một phía để loại chúng ra khỏi thị-trường của máy ảnh, hoặc đối-đế lắm, ta dồn chúng về một góc và cứ thu hình như thường, sau này sẽ cắt bỏ khi phóng ảnh. Ðôi khi ta cũng có thể sử-dụng kính lọc để dìm những đường nét phản-bội đó vào trong tăm tối.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s