Chùa đất Việt

Posted: Tháng Tám 20, 2011 in Mỹ thuật

Lời tựa:

Để các đạo hữu khi đi lễ bái hiểu thêm về đền chùa, HTJ xin gửi lên đấy những hình ảnh những phong tục trong các đền chùa Việt Nam. Đây là những bài viết e sưu tập và cùng với sự hiểu biết 1 chút của mình e đưa lên các huynh tỷ vô xem ó gì chưa đúng thì góp ý với e đừng chém gió em hay bị cảm lắm
Trân thành cảm ơn mọi người đã đọc và góp ý!

Hình ảnh ngôi “chùa xưa” ở đây thể hiện rõ nét đặc trưng đã tạo nên giá trị nghệ thuật đặc sắc của kiến trúc Việt Nam nói riêng và Đông phương nói chung. Đó là sự hoà hợp giữa cảnh quan thiên nhiên với công trình xây dựng của con người. Không giống nhà thờThiên Chúa giáo được người phương Tây xây cất với cái tháp chuông cao vút đơn độc vươn lên trời xanh như muốn chinh phục tất cả, chế ngự tất cả, ngôi chùa Phật giáo “ở lẫn cùng cây đá”, cùng tồn tại bên cạnh những biểu hiện khác của tạo vật để chung sống, hoà đồng với tất cả. Kiến trúc của ngôi chùa cổ Việt Nam phù hợp với lý tưởng sống của người Phật tử là vị tha vô ngã, quý trọng hoà bình, yêu thương đến cả cầm thú và cỏ cây.

Ngôi chùa, dù được tạo thành bởi nghệ thuật kiến trúc tối ưu và bằng những vật liệu hảo hạng, cũng chỉ là một khối gạch ngói vô tri, gỗ đá không có sức sống hay sắt thép cứng cỏi, lạnh lùng. Các tượng Phật dù to lớn, quý giá và đẹp đẽ đến đâu cũng chỉ là những biểu tượng. Sức sống, cái hồn của chốn già lam chính là phạm hạnh bậc chân tu…

1. Chùa (Tự)
Ở Việt Nam có lẽ Chùa là nhiều nhất. Chùa là nơi thờ Phật, có thể ghép thêm các tôn giáo bản địa, tín ngưỡng dân gian, nhưng gian chính phải là thờ Phật. Chùa có thể có tăng, ni trụ trì, sinh sống, mà cũng có thể chỉ có người trông coi.
Chùa là những di tích cổ nhất còn lại ở Việt Nam, đặc biệt miền Bắc. Ba miền, phong cách chùa cũng rất khác nhau.

2. Đền (Từ)
Đền thờ Thần, Thánh. Có thể là Thiên thần, Nhiên thần, Địa thần, Nhân thần.

3. Đình
Thờ Thành hoàng của các làng, đồng thời là nơi tụ họp, bàn việc làng, là tinh túy của làng xã.

4. Quán
Nơi thờ và tu của Đạo giáo, thờ Tiên của Đạo giáo. Quán ngày nay còn không nhiều

5. Phủ / Điện
Thờ Mẫu trong đạo Mẫu, là tôn giáo bản địa. Miền trung gọi là Điện.

6. Miếu
Thờ Thánh nhân, Hoàng tộc, cho đến các tiểu thần, tổ nghề, hoặc cả Mẫu nữa

7. Nhà thờ
Của đạo Thiên Chúa, có thể gọi là Giáo đường, Thánh đường, có các cấp bậc hẳn hoi: Vương cung thánh đường, Chính tòa, Tông tòa, nhà thờ xứ, nhà thờ họ.

Nơi thờ tự của Hồi giáo cũng gọi là Giáo đường.

8. Thánh thất
Đạo Cao Đài gọi nơi thờ của đạo mình là Thánh thất.

9. Tháp
Tháp của người Chăm, cũng là nơi thờ tự riêng của họ. Tháp này khác với các tháp chùa.

10. Đàn
Nơi tế Trời, Thiên Địa Nhật Nguyệt, Vũ trụ. Chỉ còn vài nơi.

Công đức là côg phu tu tập”bên trog”nhờ hành trì niệm Phật,tu tập thiền định, phát huy trí tuệ bát nhã.Công đức có năng lực giúp chúng ta vượt qua bể khổ,chóng đến bờ giác ngộ.Công đức giúp con người chuyển hóa tâm tính từ phàm phu tục tử trở thành bồ tát,thành Phật.

-Phúc đức có công năng giúp chúng ta giảm thiểu nghiệp chướng,tiêu trừ quả báo,để được tai qua nạn khỏi,để được may mắn trên đườg đời,để bớt chướng ngại trên đườg đạo,chứ không giúp chúng ta thoát ly khỏi vòng trầm luân sinh tử.

Chùa miền Bắc theo Đại thừa Bắc truyền, chịu ảnh hưởng Trung Quốc, nhưng có những nét riêng rất Việt mà không nơi nào có được, đặc trưng bởi kiến trúc, hệ thống tượng, không gian chùa, từ chùa quốc gia đến chùa làng.
Chùa Bắc phần lớn có lịch sử lâu đời, xa xưa nhất từ thời thế kỉ 2, thế kỉ 5, trong lịch sử thì nhiều nhất đời Lý, đời Trần. Nhưng những gì còn lại hiện nay chủ yếu đời Lê, Nguyễn.

Chùa miền Trung kiến trúc hoàn toàn đời Nguyễn, mang dấu ấn triều Nguyễn sâu sắc không thể lẫn. Chùa gỗ ở Huế thực ra cũng không còn nhiều, do chiến tranh tàn phá, mà cũng nhiều chùa xây lại, cũng mất một phần phong vị.

Chùa miền Nam theo Nguyên thủy Nam truyền, thì chùa cổ Khơ Me tập trung nhiều nhất ở Sóc Trăng, với những ngôi chùa rất cổ.
Chùa khác ở miền nam thì gần như toàn bộ là xây sau này bằng bêtông, xi măng cốt thép, to lớn, màu sắc, nhưng không cổ kính. Nhiều chùa bị ảnh hưởng của phong cách Hoa – Phúc Kiến nặng, mất hết kiểu Việt.

Đặc trưng của trào lưu Phúc Kiến trong chùa chính là bức tượng Quan Âm đứng giữa giời, cầm cái bình, bắt đầu xuất hiện từ miền nam, rồi lan dần ra miền trung và ra bắc. Thế nên nhiều chùa miền bắc cả nghìn năm nay không để tượng ấy, thì giờ bỗng xuất hiện, đôi lúc lạc lõng kì dị.

1. Chùa Hà Nội:
Có đến 150 chùa được công nhận di tích. Những chùa nổi tiếng còn lại nhiều lắm:
– Hàng đầu là Trấn Quốc, Diên Hựu, Quán Sứ, Kim Liên
– Linh thiêng thì chùa Hà, Phúc Khánh, Hưng Ký…
– Bậc Tổ đình thì Hòe Nhai, Hoằng Ân, Bồ Đề, Bà Đá, Bộc
– Cảnh đẹp thì Trấn Quốc, Tảo Sách, Thiên Niên, Láng,
… còn ti tỉ nữa…

2. Đền Hà Nội:
Hay nói đến Thăng Long tứ trấn, bốn ngôi đền: Bạch Mã, Voi Phục, Kim Liên, Trấn Vũ (Trấn Vũ vừa là đền vừa là quán).
Ngoài ra còn những ngôi đền nổi tiếng: Ngọc Sơn, Hai Bà Trưng, Đồng Cổ, Nhân Nội, Thái Cam, Chúa Kho, Ngọc Hà, Võng Thị…

3. Đình Hà Nội:
Nhiều đình đã bị trưng dụng biến thành cơ quan. Còn rất nhiều ngôi đình làng Khương Thượng, Nam Đồng, Nghi Tàm, Kim Liên, Trích Sài,…

4. Quán:
Nội thành Hà Nội còn 2 đạo quán, Quán Thánh, hay Trấn Vũ cũng là đền Trấn Bắc, danh thắng đệ nhất, thờ Huyền Thiên Trấn Vũ. Thứ hai là Bích Câu đạo quán, thờ Tam Thanh, tiên Tú Uyên.
Ngoài ra còn một số đạo quán nữa nằm ở ngoại thành.

5. Phủ : Phủ Tây Hồ nổi tiếng lâu rồi, cảnh cũng đẹp, mỗi tội đông quá. Gần đây nhiều phủ mới được lập, tư nhân có, cộng đồng có.

6. Miếu: Lớn nhất, nổi tiếng nhất và biểu tượng là Văn Miếu. Ngoài ra còn Võ Miếu (đã mất), Y Miếu, các miếu nhỏ rải rác.

7. Nhà thờ:
Nội thành Hà Nội có 5 nhà thờ được nhiều người biết: Chính Tòa (Nhà thờ Lớn), Cửa Bắc, Hàm Long, Hàng Bột, Thái Hà. Ngoài ra còn có nhà thờ Phùng Khoang, Phú Gia, Thượng Thụy,…

8. Thánh Thất Cao Đài: phố Hòa Mã

9. Giáo đường Hồi giáo: phố Hàng Cót

10. Đàn: Đàn Nam Giao và đàn Xã Tắc, chỉ còn nơi ngờ là chỗ đó, chứ không chắc. Đàn Xã Tắc được cho là ở cuối con đường mới mở, giờ để thành một ô cỏ. Đàn Nam Giao được cho là ở chỗ mà Vincom sắp xây tòa cao ốc thứ 3 đè lên.

Công đức là côg phu tu tập”bên trog”nhờ hành trì niệm Phật,tu tập thiền định, phát huy trí tuệ bát nhã.Công đức có năng lực giúp chúng ta vượt qua bể khổ,chóng đến bờ giác ngộ.Công đức giúp con người chuyển hóa tâm tính từ phàm phu tục tử trở thành bồ tát,thành Phật.

-Phúc đức có công năng giúp chúng ta giảm thiểu nghiệp chướng,tiêu trừ quả báo,để được tai qua nạn khỏi,để được may mắn trên đườg đời,để bớt chướng ngại trên đườg đạo,chứ không giúp chúng ta thoát ly khỏi vòng trầm luân sinh tử.

Cổng chùa

Bước vào chùa, đầu tiên hầu như bao giờ cũng là Tam quan.

Tam quan không phải là đặc thù của chùa, vì đình, đền, miếu, thậm chí là cổng làng, … thì cổng cũng đều là Tam quan, tức là Cổng gồm 3 cửa cả. Với các công trình đó, Tam quan thường chỉ đơn giản là để phân chia độ trang trọng, tạo tính thẩm mỹ, cân đối…

Nhưng riêng với chùa, thì Tam quan còn mang một ý nghĩa riêng; đó là Tam quan tương ứng với Tam quán : Không quán, Giả quán, Trung quán, đó là những con đường để đạt đến Phật quả. Do đó nếu Cổng có xây thành một tòa, thì cũng chia thành 3 gian cổng, 3 bộ cửa.

Như dưới đây là cổng chùa Láng (Chiêu Thiền Tự), ngôi chùa gắn liền với Từ Đạo Hạnh từ gần nghìn năm trước. Vì chùa có không gian dài rộng, nên có đến 2 Tam quan: Tam quan ngoại gồm 4 cột trụ có bắc mái ở giữa, và Tam quan nội là một tòa 3 gian ở trong.
Tất nhiên không phải tất cả mọi cổng chùa đều là Tam quan. Những chùa do những nguyên nhân khác nhau có thể có số cửa khác nhau.

Như chùa Trấn Quốc, vì nằm trên đảo, xưa kia không có cổng. Cho đến khi đắp con đường nhỏ nối với đường đê Cố Ngự (sau bị đọc nhầm thành Cổ Ngư), thì mới có cổng, nhưng cổng cũng chỉ có 1 cửa, vì con đường bé quá, lấy đâu ra mà tam quan.

Hoặc như chùa Bà Đá (Linh Quang Tự), bị dân chiếm hết xung quanh, chỉ còn một lối đi bé tí, nên cũng chỉ có một cửa.

Ngược lại, như chùa Nành (Pháp Vân Tự) ở Ninh Hiệp, thì lại có Ngũ môn quan to hoành tráng. Có lẽ đây là một trong những cổng chùa cổ to nhất.

Công đức là côg phu tu tập”bên trog”nhờ hành trì niệm Phật,tu tập thiền định, phát huy trí tuệ bát nhã.Công đức có năng lực giúp chúng ta vượt qua bể khổ,chóng đến bờ giác ngộ.Công đức giúp con người chuyển hóa tâm tính từ phàm phu tục tử trở thành bồ tát,thành Phật.
-Phúc đức có công năng giúp chúng ta giảm thiểu nghiệp chướng,tiêu trừ quả báo,để được tai qua nạn khỏi,để được may mắn trên đườg đời,để bớt chướng ngại trên đườg đạo,chứ không giúp chúng ta thoát ly khỏi vòng trầm luân sinh tử.

 

Đền chùa cổ Việt Nam có 3 kiểu kiến trúc chính : Chữ tam, Chữ công, và chữ Đinh

Hình chữ Tam gồm 3 tòa ngang, từ cửa vào lần lượt là chùa Hạ, Trung, Thượng. Mỗi tòa có những tượng riêng. Chùa chữ tam hiện nay còn không nhiều. Tiêu biểu là chùa Tây Phương ở Hà Tây, chùa Kim Liên ở Hà Nội.

Hình chữ Công, hình chữ H nằm ngang, gồm hai tòa ngang được nối với nhau bởi một tòa dọc (gọi là ống muống).
– Tòa ngang ở ngoài là Tiền đường, hay Bái đường, cũng còn gọi là chùa Hộ vì hay để tượng Hộ pháp.
– Tòa dọc gọi là Thiêu hương (rất nhiều chỗ do không biết nên viết là thiên hương, thiện hương ), hay cũng là Chính điện, nơi để bàn thờ chính.
– Tòa ngang cuối là Thượng điện, hay Hậu điện.

Hình chữ Đinh, hình chữ T lộn ngược, thực ra là giản lược của chùa chữ Công. .
– Tòa ngang vẫn là Bái đường, Tiền đường.
– Tòa dọc gọi là chuôi vồ, là Chính điện.

Những đền chùa đủ rộng, có các dãy hành lang bao quanh, trông giống chữ Quốc, nên gọi là “Nội công ngoại quốc”

Đền cổ cũng thường có dạng chữ Công hoặc chữ Đinh, hoặc trùng thiềm điệp ốc, nghĩa là các tòa nhà ngang liền vào nhau, như đền Ngọc Sơn, đền Quán Thánh.

Chùa Tây Phương (Sùng Phúc Tự), ngôi chùa chữ tam đẹp nhất, với những mái đầu đao cong vút duyên dáng.

 Cũng có trường hợp kiến trúc nửa chữ Công, nửa chữ Tam, đó là khi hai chùa Hạ và Trung của chữ Tam lại được nối với nhau bởi một ống muống, còn chùa Thượng vẫn đứng tách ra.

 Tiêu biểu là ngôi chùa Thầy (Thiên Phúc Tự) nổi tiếng đất Hà Tây.

Công đức là côg phu tu tập”bên trog”nhờ hành trì niệm Phật,tu tập thiền định, phát huy trí tuệ bát nhã.Công đức có năng lực giúp chúng ta vượt qua bể khổ,chóng đến bờ giác ngộ.Công đức giúp con người chuyển hóa tâm tính từ phàm phu tục tử trở thành bồ tát,thành Phật.
-Phúc đức có công năng giúp chúng ta giảm thiểu nghiệp chướng,tiêu trừ quả báo,để được tai qua nạn khỏi,để được may mắn trên đườg đời,để bớt chướng ngại trên đườg đạo,chứ không giúp chúng ta thoát ly khỏi vòng trầm luân sinh tử.

Sân

Qua Tam quan là vào đến sân chùa. Sân chùa rộng hay hẹp còn tùy vào địa thế. Và cũng tùy vào địa thế mà giữa sân chùa có công trình nào không. Thông thường sân chùa để trống.

Cũng có trường hợp như chùa Láng, giữa sân có đình bát giác, là nơi để kiệu khi làm lễ thánh. Điều này rất đặc biệt, vì chùa Láng thuộc dòng Mật tông, thờ Từ Đạo Hạnh vừa là Sư, vừa là Thánh, nên khi cúng có cả rượu thịt, trong chùa lại làm cả hậu cung kín mít y như các ngôi đền, đình.

Đình bát giác này là một kiến trúc không chỉ độc đáo, mà còn là duy nhất ở một ngôi chùa cổ. Các chùa khác mà tớ đã biết không làm nhà kiệu ở ngay sân trước của chùa bao giờ.

À, có chùa Hương, có cả một cái lầu rất lớn trước chùa Thiên Trù, nhưng có vẻ đó là công trình độc lập, không phải cái nhà kiệu của chùa.

Sân và nhà bát giác chùa Láng

Công đức là côg phu tu tập”bên trog”nhờ hành trì niệm Phật,tu tập thiền định, phát huy trí tuệ bát nhã.Công đức có năng lực giúp chúng ta vượt qua bể khổ,chóng đến bờ giác ngộ.Công đức giúp con người chuyển hóa tâm tính từ phàm phu tục tử trở thành bồ tát,thành Phật.

-Phúc đức có công năng giúp chúng ta giảm thiểu nghiệp chướng,tiêu trừ quả báo,để được tai qua nạn khỏi,để được may mắn trên đườg đời,để bớt chướng ngại trên đườg đạo,chứ không giúp chúng ta thoát ly khỏi vòng trầm luân sinh tử.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s