Tranh thờ Đạo giáo của người miền núi

Posted: Tháng Tám 11, 2011 in Mỹ thuật

Tranh Thờ ở miền núi chính là tranh Đạo giáo, loại tranh cúng được các thầy Tào lưu giữ bảo quản. Nó được sử dụng trong các lễ cúng chay (kỳ yên) hoặc cúng mặn (ma chay, cúng xúi quẩy), cầu mùa… Vì là loại tranh phục vụ tín ngưỡng nên có thời nó được xếp vào hàng mê tín dị đoan. Cách nhìn như thế có phần chưa chính xác.

Các dân tộc Dao, Cao Lan, Sán Chay Tày, Nùng, Kinh đều có loại tranh thờ cúng này. Cùng nằm trong đạo thờ thánh, nên những nhân vật Tiên thánh chủ chốt của Đạo giáo là Tam Thanh, hình tượng thường giống nhau. Phần còn lại tranh cũng được thể hiện theo quan niệm của riêng của dân tộc. Ví dụ, Vua bếp của người Dao đẹp thanh thoát, nhưng tranh Vua bếp của người Giáy lại là hình tượng quỷ (râu tóc đỏ), với vai trò thần giữ nhà. Người Cao Lan có tranh Dẫn hương lộ vẽ đường về trời của người chết. Cùng với ý niệm đó, người Tày có tranh độ linh, người Dao có Tồm Tòong, người Sán Dìu lại có Cung nghinh thánh đế v.v…

Những tranh Đạo giáo còn lại ở ta hiện nay, phần nhiều là do thợ tranh Hàng Trống trước đồ lại, nét vẽ và màu sắc có kém đi chút ít nhưng vẫn giữ nguyên tinh thần của các tôn thánh. Lại có những tranh các thầy cúng tự sao chép thì còn kém hơn.

Bài học đạo lý của người miền núi

Hãy gạt bỏ mọi thiên kiến một thời để nhìn nhận lại giá trị văn hoá, giá trị nghệ thuật của thể loại tranh thờ cúng. Khi xem bộ tranh bày ra theo thứ tự của nghi lễ cúng thì thấy ngay được vũ trụ quan của tín ngưỡng này. Trong đó, thế giới thần linh được sắp xếp theo một trật tự cơ cấu quyền lực thống nhất, có trên có dưới, có trách nhiệm cai quản vùng miền với sự chấp pháp nghiêm minh. Mỗi một hình thức cúng bái thì bày tranh nào, ở đâu. Các thần linh cai quản nhân gian rất chặt chẽ và các hình phạt với các tội danh con người gây ra rất dữ dội. Với 10 cửa điện dưới âm phủ, chỉ có cửa thứ mười dành cho luân hồi, còn 9 cửa là các loại hình phạt cho các tội lỗi do con người gây ra. Chất bạo lực của hình phạt thể hiện tính răn đe rất cao với thế giới con người.

Nếu ở đồng bằng, bài học luân lý về đạo làm người thể hiện rất rõ ở chùa chiền thông qua tích Phật, mặt “động” (một hình thức của Thập điện Diêm Vương) và các chư Phật, thì ở miền núi, những buổi cúng lễ, người trong bản từ trẻ đến già tới rất đông, không tham gia gì vào việc hành lễ mà chỉ là để xem và nghe hát. Vô tình nó lại là “lớp học đại cương” đầu tiên về giáo lý của cư dân miền núi khi chưa có nền giáo dục học đường.

Để đạt được mục đích răn đe và giáo hóa con người, những vị thần linh cũng được các họa công tạo ra uy vũ bằng hình tượng oai nghiêm và dữ dằn bằng cân nhắc kỹ lưỡng những chi tiết trên các bức hoạ để bộc lộ cao nhất tính áp chế quan phương để con người khuất phục hướng thiện. Đây là những tranh thể hiện vai trò của Tam thanh, của Thập điện Diêm Vương, của Tứ đại Nguyên suý (thần mưa-gió-sấm-chớp), những vị có uy quyền nhất. Tranh cúng Xúi quẩy thì lại bộc lộ thái độ khoan hoà để xua cái xấu đi bằng cách cho ăn cho uống, tạo phương tiện đi lại và đuổi ra biển xa… Tranh Vua bếp có sự vui vẻ ấm cúng gia đình với chuyện cỗ bàn, mỗi người một việc. Tranh Tứ trực ông Tào đầy sự vui vẻ thoáng đãng với không gian bao la để các thần đi lại trình tấu việc con người tới Thiên đình được hanh thông. Một thế giới thần linh trong tranh như là phản chiếu cuộc sống từ dân gian vào vậy.

Ngày nay, con người khám phá thế giới đã tiến một bước dài nhưng cũng chưa thể nói là đã giải thích hết và hiểu được bao nhiêu về thế giới tâm linh và nhiều hiện tượng thiên nhiên. Đó là góc khuất và còn là dấu hỏi chưa thể xoá trong đời sống tinh thần mỗi người. Cho nên thể loại tranh thờ cúng trên vẫn còn nguyên giá trị văn hoá, nhân bản và nghệ thuật để chúng ta suy ngẫm và tiếp tục tìm hiểu, tiếp tục khám phá chính mình.

Nguồn: Trinhtuan

 

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s